Powieści Hardy’ego
Hardy zyskał sławę dzięki powieści Z dala od zgiełku (1874), która została opublikowana w odcinkach w prestiżowym periodyku Cornhill. Jej akcja ogniskuje się wokół postaci zamożnej damy o imieniu Bathsheba Everdene – właścicielki dużego majątku ziemskiego. Panna jest obiektem zainteresowania trzech zalotników, walczących nie tylko o jej względy, lecz również o spory majątek. Z dala od zgiełku nie może być jednak postrzegana jako romans w stylu Jane Austen, z fabułą sil nie zakorzenioną w typowych środowiskach i dramaturgią opartą na stosunkach pomiędzy poszczególnymi postaciami. W powieści Thomasa Hardy’ego główni bohaterowie przedstawieni są jako ofiary działania bezwzględnego losu – niepojętej wszechwładnej siły, która poprzez serię tragicznych zbiegów okoliczności potrafi doprowadzić człowieka do upadku. Tragizm ludzkiej egzystencji to motyw pojawiający się na kartach powieści Hardy’ego przez następnych dwadzieścia lat, na przykład w dziele Powrót do stron rodzinnych (1878). Główny bohater, Clym Yeobright, urodzony w Wessex, po latach spędzonych w Paryżu wraca w rodzinne strony, by rozpocząć nowe życie w Egdon Heath. Dramaturgia powieści opiera się na przeciwnych postawach życiowych Clyma oraz jego świeżo poślubionej żonyÓw konflikt oraz przekonanie Clyma o nieuchronności złego losu doprowadzają wreszcie do tragicznego finału. Od powieści do poezji. W powieściach Hardy’ego, najbardziej szlachetni bohaterowie to ludzie żyjący blisko natury. Skazani są oni na przegraną w konflikcie z reprezentantami miejskiej klasy średniej. Konfrontacja jest przeważnie nieuchronna, tak jak tragedie, którymi los dotyka ludzi. Bezduszne społeczeństwo oraz okrutny przypadek doprowadzają do upadku i klęski życiowej bohaterki opublikowanej w roku 1891 powieści zatytułowanej Tess D’Urberville. Historia kobiety czystej. Skandalizujące dzieło początkowo nie mogło doczekać się publikacji z powodu, jak to określono, „elementów obrazoburczych”. Jest to historia wiejskiej dziewczyny, która uwiedziona i bezdusznie porzucona przez młodego arystokratę, morduje w końcu niewiernego kochanka. Spotykają za to sroga kara – zabójczyni zostaje powieszona. Dając swej powieści podtytuł Historia kobiety czystej, autor stawia Tess w szeregu nieszczęsnych ofiar fatum, uwypukla jej niewinność, a zarazem wskazuje na brutalność zasad rządzących życiem społecznym. Gdy ostatecznie Tess D’Urberville trafiła do rąk czytelników, wywołała spory ferment w pruderyjnym świecie wiktoriańskim. Parę lat później Hardy ponownie wstrząsnął statecznymi obywatelami dziewiętnastowiecznej Anglii. Jego następna powieść, Juda nieznany (1895), to zdecydowana krytyka instytucji małżeństwa jako „wstrętnego kontraktu mającego obu stronom zapewnić korzyści materialne”.
Tagi: bezduszne społeczeństwo, panna, periodyk, powieściopisarz, szlachetni bohaterowie, Thomas Hardy
Druga połowa dziewiętnastego wieku to, zarówno w Europie, jak i w USA, okres dynamicznego postępu cywilizacyjnego. Rozwój przemysłu, możliwość masowej produkcji towarów konsumpcyjnych, budowa dróg i trakcji kolejowych oraz powszechny dostęp do dóbr importowanych z całego niemal świata, znacznie podniosły poziom życia wielu ludzi. Zaczęło upowszechniać się przekonanie, że wkrótce ludzkość poradzi sobie z ubóstwem i chorobami. Nie wszyscy jednak podzielali ten optymistyczny pogląd. Wśród pisarzy znaleźli się również twórcy eksponujący ciemne strony cywilizacji, która wykształciła się w wyniku rewolucji przemysłowej, nawołujący do zmiany panujących stosunków społecznych. Byli jednak i tacy, jak Thomas Hardy, Henry James czy Joseph Conrad, którzy zainteresowania swe skupili przede wszystkim na człowieku jako jednostce – jego bezradności wobec wszechwładnego losu oraz poszukiwaniu sensu samego istnienia. Takie pojmowanie było typowe dla tych pisarzy, w ten sposób postrzegali i opisywali świat. Wywarli duże piętno w pisarskim świecie. Pod koniec dziewiętnastego wieku pojawiła się w Anglii grupa pisarzy, którzy oprócz niesionego przez cywilizację postępu zaczęli dostrzegać dominującą nad człowiekiem wszechwładną siłę przeznaczenia oraz ciemną stronę ludzkiej natury. Jeden z pisarzy amerykańskich – Thomas Hardy (1840-1928), urodzony i wykształcony na prowincji w hrabstwie Upper Bockhampton, całe swe życie spędził na wsi. Nigdy nie stracii wiary, iż bliskość natury pozwala człowiekowi zachować wewnętrzną uczciwość oraz swoistą niewinność. W swoich powieściach oddaje on atmosferę charakterystyczną dla angielskiej wsi, ubarwiając je rozbudowanymi opisami krajobrazu oraz scenek rodzajowych oddających specyficzne klimaty wiejskiej rzeczywistości. W swych utworach Hardy stworzył własną, artystyczną, na wpół fikcyjną wizję hrabstwa Wessex w południowo-zachodniej Anglii. Jedna z pierwszych powieści Hardy’ego, Pod drzewem, pod zielonym (1873), to nostalgiczna apoteoza życia na prowincji – atmosfery, w której wzrastał od wczesnego dzieciństwa. Hardy był przekonany, że bliskość natury wyzwala w człowieku siły życiowe, i czym dalej oddala się on od swych pierwotnych korzeni, tym wyraźniej narasta w nim poczucie bezradności wobec świata oraz bezsensu codziennej egzystencji. Destrukcyjny wpływ miasta na psychikę człowieka to temat stale powracający w twórczości Hardy’ego. Motyw ten został wykorzystany w powieści Burmistrz Casterbridge (1886), która przedstawia destrukcję bohatera, Michaela Hencharda przez nowoczesny świat, opisany jako sprawnie działająca machina.