Eksperymentator
Wiele z dzieł Steinbecka początkowo miało być jedynie eksperymentem warsztatowym. Jednym z nich jest opowiadanie dla dzieci, zatytułowane Kasztanek. Jest to historia chłopca, który dostaje w prezencie małego kucyka. Akcja rozgrywa się na samotnej farmie w Kalifornii, gdzie bohater opowiadania – Jody – mieszka wraz z rodzicami oraz pomocnikiem, Billy Buckiem, który o koniach wie wszystko. Chłopiec bardzo kocha swojego kucyka, i gdy ten umiera z powodu zaniedbania ze strony Billy’ego, nie potrafi zdobyć się na przebaczenie. Billy pragnie się zrehabilitować i postanawia obdarować Jody’ego kucykiem, który ma przyjść na świat w najbliższym czasie. Chłopiec asystuje przy trudnym porodzie i widzi, jak Billy zabija klacz, po to by uratować zagrożone źrebię. Ze słowami: „Oto twój źrebak, tak jak obiecałem” daje malcowi uratowane zwierzę, lecz ten nie jest w stanie się cieszyć. Scena porodu okazała się dla niego zbyt traumatyczym przeżyciem. Jody przechodzi metamorfozę, a czytelnik ma okazję wraz z nim odczuwać stopniowe odejście od naiwnego idealizmu. „W powietrzu unosiła się aura niepewności, coś uleciało, ustąpiło miejsca nieznanemu”. Jody potrafi jednak jeszcze uchronić swą wrażliwość, daleki jest od cynizmu i rezygnacji, których nie brakuje jego ojcu. W Kasztanku Steinbeck zastosował technikę obecną w wielu jego późniejszych dziełach. Pisarz ogranicza się do snucia narracji, pozostawiając czytelnikowi wolną rękę co do interpretacji motywów, jakimi kierują się bohaterowie. „Czytelnik powinien sam, na własny użytek, na podstawie faktów, stworzyć psychologiczny obraz bohatera”. Podobną technikę zastosował Steinbeck w powieści Myszy i ludzie. Jego bohaterami są dwaj najemni robotnicy zatrudniający się na farmach. Jeden z nich, sprytny George, całkowicie dominuje nad potężnym, lecz opóźnionym w rozwoju Lenniem. Lennie podziwia George’a, który go napomina, instruuje i ochrania. George obawia się konsekwencji, które może przynieść fakt, że Lennie posiada ogromną, niekontrolowaną siłę fizyczną, szczególnie że olbrzym lubi głaskać i pieścić maleńkie stworzenia, na przykład myszy, przy czym często przez nieostożność łamie im kark. W Myszach i ludziach Steinbeck odwołał się do własnych doświadczeń z czasów młodości, gdy pracował jako pomocnik na farmie w okolicy King City; nic więc dziwnego, że na kartach powieści wyczuwa się dość duże zaangażowanie emocjonalne. W rozmowach prostych robotników daje o sobie znać poczucie samotności i beznadziei. George, który zdaje sobie sprawę z ich sytuacji ceni przyjaźń Lenniego, ponieważ twierdzi, że samotność niszczy ludzi. Opiekę nad nim uważa za swoje powołanie, a w chwili ostatecznego zagrożenia, żeby ratować przed linczem, odbiera mu życie. W ciągu zaledwie kilku tygodni od pierwszej publikacji w roku 1937, sprzedano aż 117 tysięcy egzemplarzy Myszy i ludzi. Parę miesięcy później powieść z powodzeniem wystawiono na scenie teatru w Nowym Jorku. Przedstawienie zdobyło prestiżową nagrodę krytyki teatralnej, a Steinbeck dostał z Hollywood zamówienie na scenariusz filmu opartego na słynnej już powieści i, jak sam pisał, sprawiało mu to wielką satysfakcję. Zrozumienie pisarza dla życia oraz problemów robotników wędrujących po całym kraju w poszukiwaniu pracy najsilniej ujawniło się w jego następnym dziele – Grona gniewu. Steinbeck dał w nim wyraz oburzeniu na ciężki los bezwzględnie wykorzystywanych robotników najemnych, przybyłych do Kalifornii w czasach wielkiego kryzysu.
Tagi: eksperyment, Opowiadanie, pisarz, problemy, technika obecna, wędrówka
John i Carol żyli wówczas na farmie w Los Gatos, zapomnieli już o kłopotach finansowych, jednak nie mogli odnaleźć szczęścia. W roku 1940 Steinbeck zakochał się w piosenkarce, Gwyndolyn Conger. Trzy lata później, po wielu miesiącach jawnej wojny doszło do separacji, a John ożenił się ze swą nową ukochaną. W tym samym roku pisarz zatrudnił się jako korespondent wojenny w New York Herald Tribune i wraz z aliantami wyjechał do północnej Afryki oraz do Włoch, gdzie w Salerno, niedaleko Neapolu zobaczył najstraszniejsze oblicze wojny. Przeżył wtedy szok, w wyniku którego przez wiele kolejnych miesięcy dręczyły go nocne koszmary przypominające dramat tamtych chwil. Po powrocie wraz z Gwyndolyn osiedlił się w Nowym Jorku, gdzie mieszkali do końca ich związku. Wielką radością Steinbecka byli dwaj ich synowie – Thom i John. Zawsze starał się być dobrym, troskliwym ojcem, nawet po gwałtownym rozstaniu z Gwyndolyn w roku 1948. Rozpad małżeństwa przypłacił depresją, z której leczył się z dala od Nowego Jorku, w domu rodziców w Pacific Grove. Leczenie depresji potrwało trochę czasu. Steinbeck musiał mieć do tego dogodne warunki, aby w spokoju wyciszyć nieco swój umysł oraz poukładać wszystkie swoje myśli. Depresja nie była łatwa dla pisarza, ale w odpowiednich warunkach, przebywając w domu rodziców, pokonał ją po jakimś czasie. Kres cierpieniom położyła nowa miłość do Elaine Scott, która -jak pisał – „Jako pierwsza wniosła w jego życie prawdziwy spokój”. Zakochani pobrali się w roku 1950. Steinbeck, wreszcie szczęśliwy, wyrażał się o Elaine z najwyższym szacunkiem, pisząc: „Jest jedyną istotą, w której obecności jestem w stanie tworzyć”. Właśnie wtedy powstawała kolejna powieść rozgrywającą się w Salinas Valley. Tym razem zainspirowała pisarza biblijna przypowieść o Kainie i Ablu. W książce zatytułowanej Na wschód od Edenu Steinbeck opisał dramatyczne dzieje rywalizacji pomiędzy dwójką braci. Na jej podstawie nakręcono film o tym samym tytule. Dzieło to przeszło do klasyki kinematografii, a Steinbeck, oraz odtwórca głównej roli – miody aktor James Dean – zyskali międzynarodową sławę. Pewnego październikowego ranka w roku 1962, John dowiedział się z telewizji, że został laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Wprawdzie zawsze wyrażał dezaprobatę wobec tego wyróżnienia, które jego zdaniem odbiera pisarzowi natchnienie i zapał tworzenia, jednak w tym dniu nie krył wielkiej dumy. Ostatnie lata życia spędził u boku „Wróżki Elayne”, jak nazywał swą ukochaną żonę. Miał zamiar odtworzyć prawdziwą historię króla Artura i jego rycerzy. Niestety nie zdążył. Dwudziestego grudnia 1968 roku Steinbeck zmarł nagle na atak serca.
Carol, żona Steinbecka w końcu znalazła zatrudnienie w pobliskim Monterey, w Instytucie Badań Morskich, którym kierował przyjaciel Johna, Ed Ricketts -biolog i filozof. Pod wpływem długich rozmów z przyjacielem, Steinbeck doszedł do przekonania, że wszyscy ludzie są ze sobą powiązani i że wspólnie zmieniają obraz świata, w którym żyją, na dobre lub na złe. Obaj przyjaciele kochali naturę i zwierzęta. Wspólnie wybrali się w podróż wzdłuż wybrzeży Meksyku, po to, by tam badać morską faunę i florę. Tragiczna śmierć Eda w roku 1948 pozostawiła trwały ślad w psychice Steinbecka. W roku 1931 John poznał dwie panie związane z amerykańskim rynkiem wydawniczym – Elizabeth Otis i Mavis Macintosh. Połączyła ich prawdziwa przyjaźń, która zaowocowała również nawiązaniem kontaktów z nowymi wydawcam W ciągu zaledwie dwóch lat zmarli oboje rodzice pisarza. Po dramatycznych przeżyciach Steinbeck napisał powieść, która okazała się przełomowa dla jego kariery i wyrwała go z nędzy. Tortilla Fiat to lekka w charakterze, pełna wisielczego humoru opowieść o meksykańskich chłopach z Sali-nas Valley – beztroskich włóczęgach zwanych paisanos. Steinbeck uważał, że mało kto poważnie potraktuje opisane tam historie, lecz ku jego zdziwieniu książka, w roku 1935, trafiła nawet na listy bestsellerów. Wydanie Tortilla Fiat odbiło się głośnym echem w samej Kalifornii. i Otis i Macintosh rozpoczęły też negocjacje dotyczące sprzedaży praw autorskich do książek Steinbecka w Hollywood. Początkowo władze Monterey wyparły się istnienia paisanos, potem jednak organizowały wyprawy turystów do domniemanego miejsca ich pobytu. Prawa do ekranizacji filmu opartego na powieści Tortilla Fiat sprzedano wytwórni Paramount Pictures za cztery tysiące dolarów. W ten sposób rozpoczęła się długoletnia współpraca Steinbecka z branżą filmową, którą traktował z charakterystyczną dla siebie rezerwą. Wśród ludzi Hollywood znalazły się także postacie, które obdarzył wielką przyjaźnią, w tym wielkie sławy, na przykład aktor Spencer Trący oraz reżyser Elia Kazan. Steinbeck złapał wiatr w żagle. Pomiędzy rokiem 1936 a 1939, w kraju i za granicą, ukazały się na rynku w dużym nakładzie trzy jego kolejne powieści – Niepewna walka, Myszy i ludzie oraz Grona gniewu. Bohaterami każdej z nich byli robotnicy, z jakimi pisarz zetknął się osobiście, szczególnie bezdomni i głodni imigranci, koczujący w obozach położonych w dolinach Kalifornii. Steinbeck opisywał chciwość właścicieli ziemskich, którzy wykorzystywali tych ludzi do granic wytrzymałości, według zasady, że gdyby tylko zezwolono im na życie w normalnych ludzkich warunkach mogłoby dojść do buntu, a wszakże bez imigrantów rolnictwo w Kalifornii mogłoby przestać istnieć. W Gronach gniewu pisarz ukazał Amerykanom inny, niepopularny obraz ich ojczyzny, co wywołało sprzeciw, złość i poruszenie z jednej strony, a wyrazy uznania za odważne ujęcie tematu z drugiej. Pisarz otrzymywał setki telefonów, listów oraz telegramów.
Swym życiem oraz twórczością John Steinbeck udowodnił, że najbardziej leżą mu na sercu problemy ludzi ubogich, odrzuconych i prześladowanych. Powieści, których akcja rozgrywa się wśród biednych farmerów, robotników rolnych, rybaków, włóczęgów i lumpów zapewniły mu miejsce w czołówce pisarzy amerykańskich pierwszej połowy XX wieku.
Analiza ludzkiej natury. W “kobiecych” książkach Henry Jamesa główną rolę grają również przede wszystkim silnie zarysowane postacie kobiece. Podobnie jak w powieściach Jane Austen obecność mężczyzn ogranicza się głównie do oficjalnych spotkań w salonie. Pomyłką byłoby jednak sądzić, iż książki Jamesa to sentymentalne romanse – autor skupia się bowiem przede wszystkim na odkrywaniu i analizowaniu ciemnej strony ludzkiej natury, a niejedna z jego późniejszych powieści określana jest nawet mianem “studium zła”. Pierwsze dzieła Henry Jamesa to utwory utrzymane w lżejszej stylistyce, nawiązujące przede wszystkim do doświadczeń pisarza z podróży po Europie. Bohaterem pierwszej powieści, Roderick Hudson (1875), jest młody amerykański malarz na stałe osiadły w Paryżu, który w niewyjaśnionych okolicznościach ginie w Alpach. Zachęcony dobrym przyjęciem swego dzieła, James poświęcił się pisarstwu. Przewodnim motywem kolejnej powieści, Amerykanin (1877), jest analiza życia wyższych sfer. W książce Amerykanin czytelnik ma okazję poznać historię nieszczęśliwej miłości młodzieńca do panny z szanowanej europejskiej rodziny. Motyw manipulacji ludzkimi uczuciami najdobitniej objawia się w utworze zatytułowanym W kłeszczach lęku (1897), gdzie James wykorzystał motyw dwóch duchów mających uosabiać przedstawione zło. Charakterystyka twórczości. Wspomniana powieść okazała się kluczowa w twórczości Jamesa. Po raz pierwszy pojawiają się tu bowiem tematy charakterystyczne dla całej jego twórczości – zderzenie kultury amerykańskiej i europejskiej oraz subtelności stosunków międzyludzkich i manipulacje, jakich dopuszczają się ludzie w pozornie niewinnych kontaktach. Wczesne powieści zajmują się problemem zderzenia kultur – powieść Europejczycy (1878) to opis wizyty „zeuropeizowanych” Amerykanów w domu krewnych na starym kontynencie; Daisy Miller (1879) to studium znajomości Włocha z Amerykanką; w Portrecie damy (1881) autor przygląda się przedstawicielom kilku narodowości w trakcie ich wizyt w Rzymie, we Florencji oraz w Anglii. Portret damy jest przejmującą opowieścią o perypetiach młodej Amerykanki wplątanej w niefortunne małżeństwo z cynicznym Europejczykiem, Gilbertem Osmondem. Historia oszukanej i wykorzystanej dziewczyny jest pretekstem nie tylko do analizy jej własnej sytuacji życiowej, lecz także stosunków, jakie panują pomiędzy reprezentantami kultury amerykańskiej i europejskiej. Powieści późniejsze, na przykład Skrzydła gołębicy (1902), czy Złocista waza (1904), to dzieła o charakterze psychologicznym. Bohaterka Skrzydeł gołębicy ,Milly, jest obiektem tortur psychicznych ze strony krewnych i przyjaciół.
Wiek XX i nowy XXI wiek to dość mocne zawirowania w literaturze jak i innych dziedzinach sztuki. Ogólnie obserwuje się bardzo dużo różnych nurtów, które współistnieją równolegle. Postmodernizm, dość charakterystyczny dla naszego świata także doszedł mocno do głosu. Hardy, James i Conrad to nazwiska, które wpisują się w inną bardzo ciekawą tematykę. Chodzi mianowicie o dość mocno elektryzujące teksty, które w bardzo mocnym akcencie nadawałyby się na publikacje książkowa, publikowane są na łamach czasopism. Autorzy współpracując z wieloma czasopismami i mając do dyspozycji dotarcie do ogromnej liczby osób, mogą w takowy sposób popularyzować własne autorstwo. Hardy, James i Conrad to doskonali autorzy pod względem zarówno formy jak i treści. Narracja czy dialogi to w ich wykonaniu bardzo częste nietypowe podejście, które ciekawi i wciąga. Dodatkowo dość mocna zmienność tematyczna i zawirowania w ich dziełach zmusza do poszukiwania ich tekstów. Hardy, James i Conrad to już mocno uznane osoby, a ich teksty nie przestają zadziwiać do dnia dzisiejszego. Tego typu zagadnienia są charakterystyczne także do kilku innych twórców, jednak te trzy nazwiska, a mianowicie Hardy, James i Conrad są najbardziej w tym charakterystyczne. On – zmęczony i przesycony życiem w dużej metropolii, szuka spokoju na wsi; ona z drugiej strony – zafascynowana jest wielkomiejską przeszłością męża. O twórczości Jamesa. W przeciwieństwie do twórczości Hardy’ego, w dziełach Henry Jamesa (1843-1916) nieczęsto natrafiamy na zachwyty nad pięknem krajobrazu. Dla tego pisarza natura stanowi jedynie tło dla istnienia człowieka. Być może po prostu nie związał się emocjonalnie z żadnym miejscem. Z pochodzenia Amerykanin, urodzony w zamożnej nowojorskiej rodzinie, od najmłodszych lat podróżował, przede wszystkim po Europie. Dopiero w wieku trzydziestu dwóch lat osiadł na stałe w Anglii. Szlachetne pochodzenie otworzyło mu drzwi znakomitych europejskich salonów, gdzie miał okazję wejść w środowiska kulturalnej elity starego kontynentu. Nie interesowała Jamesa „męska przygoda” w dziczy, którą z fascynacją opisywali pisarze amerykańscy, od Marka Twaina po Ernesta Hemingwaya. Głównym motywem powieści Jamesa były subtelności stosunków międzyludzkich – temat wcześniej wykorzystywany w literaturze głównie przez kobiety. Temat, który wcześniej poruszały tylko kobiety poruszył mężczyzna, co miało duży wpływ na dalszy rozwój literatury. Utwory Jamesa dawały o sobie znać przez długi czas i zostawiły duży ślad w amerykańskiej literaturze. Małżeństwo młodych okazuje się niemożliwe ze względu na pochodzenie narzeczonego. Skandal, który wybuchł wokół powieści, oraz walka jaką Hardy zmuszony był stoczyć z przeciwnikami częściowo wyczerpały energię twórczą pisarza. Od tego czasu oddał się wyłącznie poezji.
Hardy zyskał sławę dzięki powieści Z dala od zgiełku (1874), która została opublikowana w odcinkach w prestiżowym periodyku Cornhill. Jej akcja ogniskuje się wokół postaci zamożnej damy o imieniu Bathsheba Everdene – właścicielki dużego majątku ziemskiego. Panna jest obiektem zainteresowania trzech zalotników, walczących nie tylko o jej względy, lecz również o spory majątek. Z dala od zgiełku nie może być jednak postrzegana jako romans w stylu Jane Austen, z fabułą sil nie zakorzenioną w typowych środowiskach i dramaturgią opartą na stosunkach pomiędzy poszczególnymi postaciami. W powieści Thomasa Hardy’ego główni bohaterowie przedstawieni są jako ofiary działania bezwzględnego losu – niepojętej wszechwładnej siły, która poprzez serię tragicznych zbiegów okoliczności potrafi doprowadzić człowieka do upadku. Tragizm ludzkiej egzystencji to motyw pojawiający się na kartach powieści Hardy’ego przez następnych dwadzieścia lat, na przykład w dziele Powrót do stron rodzinnych (1878). Główny bohater, Clym Yeobright, urodzony w Wessex, po latach spędzonych w Paryżu wraca w rodzinne strony, by rozpocząć nowe życie w Egdon Heath. Dramaturgia powieści opiera się na przeciwnych postawach życiowych Clyma oraz jego świeżo poślubionej żonyÓw konflikt oraz przekonanie Clyma o nieuchronności złego losu doprowadzają wreszcie do tragicznego finału. Od powieści do poezji. 
Druga połowa dziewiętnastego wieku to, zarówno w Europie, jak i w USA, okres dynamicznego postępu cywilizacyjnego. Rozwój przemysłu, możliwość masowej produkcji towarów konsumpcyjnych, budowa dróg i trakcji kolejowych oraz powszechny dostęp do dóbr importowanych z całego niemal świata, znacznie podniosły poziom życia wielu ludzi. Zaczęło upowszechniać się przekonanie, że wkrótce ludzkość poradzi sobie z ubóstwem i chorobami. Nie wszyscy jednak podzielali ten optymistyczny pogląd. Wśród pisarzy znaleźli się również twórcy eksponujący ciemne strony cywilizacji, która wykształciła się w wyniku rewolucji przemysłowej, nawołujący do zmiany panujących stosunków społecznych. Byli jednak i tacy, jak Thomas Hardy, Henry James czy Joseph Conrad, którzy zainteresowania swe skupili przede wszystkim na człowieku jako jednostce – jego bezradności wobec wszechwładnego losu oraz poszukiwaniu sensu samego istnienia. Takie pojmowanie było typowe dla tych pisarzy, w ten sposób postrzegali i opisywali świat. Wywarli duże piętno w pisarskim świecie. Pod koniec dziewiętnastego wieku pojawiła się w Anglii grupa pisarzy, którzy oprócz niesionego przez cywilizację postępu zaczęli dostrzegać dominującą nad człowiekiem wszechwładną siłę przeznaczenia oraz ciemną stronę ludzkiej natury. Jeden z pisarzy amerykańskich – Thomas Hardy (1840-1928), urodzony i wykształcony na prowincji w hrabstwie Upper Bockhampton, całe swe życie spędził na wsi. Nigdy nie stracii wiary, iż bliskość natury pozwala człowiekowi zachować wewnętrzną uczciwość oraz swoistą niewinność. W swoich powieściach oddaje on atmosferę charakterystyczną dla angielskiej wsi, ubarwiając je rozbudowanymi opisami krajobrazu oraz scenek rodzajowych oddających specyficzne klimaty wiejskiej rzeczywistości. W swych utworach Hardy stworzył własną, artystyczną, na wpół fikcyjną wizję hrabstwa Wessex w południowo-zachodniej Anglii. Jedna z pierwszych powieści Hardy’ego, Pod drzewem, pod zielonym (1873), to nostalgiczna apoteoza życia na prowincji – atmosfery, w której wzrastał od wczesnego dzieciństwa. Hardy był przekonany, że bliskość natury wyzwala w człowieku siły życiowe, i czym dalej oddala się on od swych pierwotnych korzeni, tym wyraźniej narasta w nim poczucie bezradności wobec świata oraz bezsensu codziennej egzystencji. Destrukcyjny wpływ miasta na psychikę człowieka to temat stale powracający w twórczości Hardy’ego. Motyw ten został wykorzystany w powieści Burmistrz Casterbridge (1886), która przedstawia destrukcję bohatera, Michaela Hencharda przez nowoczesny świat, opisany jako sprawnie działająca machina.