"Kto czyta książki, żyje podwójnie" – Umberto Eco

Eksperymentator

Dodano w kategorii: John Steinbeck, Pisarze amerykańscy, dnia on 19 maja 2009

Wiele z dzieł Steinbecka początkowo miało być jedynie eksperymentem warsztatowym. Jednym z nich jest opowiadanie dla dzieci, zatytułowane Kasztanek. Jest to historia chłopca, który dostaje w prezencie małego kucyka. Akcja rozgrywa się na samotnej farmie w Kalifornii, gdzie bohater opo­wiadania – Jody – mieszka wraz z rodzicami oraz pomocnikiem, Billy Buckiem, który o koniach wie wszystko. Chłopiec bardzo kocha swojego kucy­ka, i gdy ten umiera z powodu zaniedbania ze stro­ny Billy’ego, nie potrafi zdobyć się na przebacze­nie. Billy pragnie się zrehabilitować i postanawia obdarować Jody’ego kucykiem, który ma przyjść na świat w najbliższym czasie. Chłopiec asystuje przy trudnym porodzie i widzi, jak Billy zabija klacz, po to by uratować zagrożone źrebię. Ze sło­wami: „Oto twój źrebak, tak jak obiecałem” daje malcowi uratowane zwierzę, lecz ten nie jest w sta­nie się cieszyć. Scena porodu okazała się dla niego zbyt traumatyczym przeżyciem. Jody przechodzi metamorfozę, a czytelnik ma okazję wraz z nim odczuwać stopniowe odejście od naiwnego idealizmu. „W powietrzu unosiła się aura niepewności, coś uleciało, ustąpiło miejsca nieznanemu”. Jody potrafi jednak jeszcze uchro­nić swą wrażliwość, daleki jest od cynizmu i rezy­gnacji, których nie brakuje jego ojcu. W Kasztanku Steinbeck zastosował technikę obecną w wielu jego późniejszych dziełach. Pisarz ogranicza się do snucia narracji, pozostawiając czy­telnikowi wolną rękę co do interpretacji motywów, jakimi kierują się bohaterowie. „Czytelnik powi­nien sam, na własny użytek, na podstawie faktów, stworzyć psychologiczny obraz bohatera”. Podobną technikę zastosował Steinbeck w po­wieści Myszy i ludzie. Jego bohaterami są dwaj najemni robotnicy zatrudniający się na farmach. Jeden z nich, sprytny George, całkowicie dominu­je nad potężnym, lecz opóźnionym w rozwoju Lenniem. Lennie podziwia George’a, który go na­pomina, instruuje i ochrania. George obawia się konsekwencji, które może przynieść fakt, że Lennie posiada ogromną, niekontrolowaną siłę fizyczną, szczególnie że olbrzym lubi głaskać i pieścić ma­leńkie stworzenia, na przykład myszy, przy czym często przez nieostożność łamie im kark. W Myszach i ludziach Steinbeck odwołał się do własnych doświadczeń z czasów młodości, gdy pracował jako pomocnik na farmie w okolicy King City; nic więc dziwnego, że na kartach powieści wyczuwa się dość duże zaangażowanie emocjonalne. W rozmowach prostych robotników daje o sobie znać poczucie samotności i beznadziei. George, który zdaje sobie sprawę z ich sytuacji ceni przy­jaźń Lenniego, ponieważ twierdzi, że samotność niszczy ludzi. Opiekę nad nim uważa za swoje powołanie, a w chwili ostatecznego zagrożenia, żeby ratować przed linczem, odbiera mu życie. W ciągu zaledwie kilku tygodni od pierwszej publikacji w roku 1937, sprzedano aż 117 tysięcy egzemplarzy Myszy i ludzi. Parę miesięcy później powieść z powodzeniem wystawiono na scenie teatru w Nowym Jorku. Przedstawienie zdobyło prestiżową nagrodę krytyki teatralnej, a Steinbeck dostał z Hollywood zamówienie na scenariusz filmu opartego na słynnej już powieści i, jak sam pisał, sprawiało mu to wielką satysfakcję. Zro­zumienie pisarza dla życia oraz problemów robotni­ków wędrujących po całym kraju w poszukiwaniu pracy najsilniej ujawniło się w jego następnym dziele – Grona gniewu. Steinbeck dał w nim wyraz oburzeniu na ciężki los bezwzględnie wykorzy­stywanych robotników najemnych, przybyłych do Kalifornii w czasach wielkiego kryzysu.

Tagi: , , , , ,

Droga do depresji

Dodano w kategorii: John Steinbeck, Pisarze amerykańscy, dnia on 13 maja 2009

John i Carol żyli wówczas na farmie w Los Gatos, zapomnieli już o kłopotach finansowych, jed­nak nie mogli odnaleźć szczęścia. W roku 1940 Steinbeck zakochał się w piosenkarce, Gwyndolyn Conger. Trzy lata później, po wielu miesiącach jawnej wojny doszło do separacji, a John ożenił się ze swą nową ukochaną. W tym samym roku pisarz zatrudnił się jako ko­respondent wojenny w New York Herald Tribune i wraz z aliantami wyjechał do północnej Afryki oraz do Włoch, gdzie w Salerno, niedaleko Neapolu zobaczył najstraszniejsze oblicze wojny. Przeżył wtedy szok, w wyniku którego przez wiele kolej­nych miesięcy dręczyły go nocne koszmary przy­pominające dramat tamtych chwil. Po powrocie wraz z Gwyndolyn osiedlił się w Nowym Jorku, gdzie mieszkali do końca ich związku. Wielką radością Steinbecka byli dwaj ich synowie – Thom i John. Zawsze starał się być dobrym, troskliwym ojcem, nawet po gwałtownym rozstaniu z Gwyndo­lyn w roku 1948. Rozpad małżeństwa przypłacił depresją, z której leczył się z dala od Nowego Jorku, w domu rodziców w Pacific Grove. Leczenie depresji potrwało trochę czasu. Steinbeck musiał mieć do tego dogodne warunki, aby w spokoju wyciszyć nieco swój umysł oraz poukładać wszystkie swoje myśli. Depresja nie była łatwa dla pisarza, ale w odpowiednich warunkach, przebywając w domu rodziców, pokonał ją po jakimś czasie. Kres cierpieniom położyła nowa miłość do Elaine Scott, która -jak pisał – „Jako pierwsza wniosła w jego życie prawdziwy spokój”. Zakocha­ni pobrali się w roku 1950. Steinbeck, wreszcie szczęśliwy, wyrażał się o Elaine z najwyższym szacunkiem, pisząc: „Jest jedyną istotą, w której obecności jestem w stanie tworzyć”. Właśnie wtedy powstawała kolejna powieść roz­grywającą się w Salinas Valley. Tym razem za­inspirowała pisarza biblijna przypowieść o Kainie i Ablu. W książce zatytułowanej Na wschód od Edenu Steinbeck opisał dramatyczne dzieje rywa­lizacji pomiędzy dwójką braci. Na jej podstawie nakręcono film o tym samym tytule. Dzieło to prze­szło do klasyki kinematografii, a Steinbeck, oraz odtwórca głównej roli – miody aktor James Dean – zyskali międzynarodową sławę. Pewnego październikowego ranka w roku 1962, John dowiedział się z telewizji, że został laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Wprawdzie zawsze wyrażał dezaprobatę wobec tego wyróżnie­nia, które jego zdaniem odbiera pisarzowi natchnie­nie i zapał tworzenia, jednak w tym dniu nie krył wielkiej dumy. Ostatnie lata życia spędził u boku „Wróżki Elayne”, jak nazywał swą ukochaną żonę. Miał zamiar odtworzyć prawdziwą historię króla Artura i jego rycerzy. Niestety nie zdążył. Dwu­dziestego grudnia 1968 roku Steinbeck zmarł nagle na atak serca.

Tagi: , , , , , ,

Przyjaźń i współpraca

Dodano w kategorii: John Steinbeck, Pisarze amerykańscy, dnia on 9 maja 2009

Carol, żona Steinbecka w końcu znalazła zatrudnienie w pob­liskim Monterey, w Instytucie Badań Morskich, którym kierował przyjaciel Johna, Ed Ricketts -biolog i filozof. Pod wpływem długich rozmów z przyjacielem, Steinbeck doszedł do przekonania, że wszyscy ludzie są ze sobą powiązani i że wspól­nie zmieniają obraz świata, w którym żyją, na dobre lub na złe. Obaj przyjaciele kochali naturę i zwie­rzęta. Wspólnie wybrali się w podróż wzdłuż wy­brzeży Meksyku, po to, by tam badać morską faunę i florę. Tragiczna śmierć Eda w roku 1948 pozo­stawiła trwały ślad w psychice Steinbecka. W roku 1931 John poznał dwie panie związane z amerykańskim rynkiem wydawniczym – Eli­zabeth Otis i Mavis Macintosh. Połączyła ich praw­dziwa przyjaźń, która zaowocowała również na­wiązaniem kontaktów z nowymi wydawcam W ciągu zaledwie dwóch lat zmarli oboje rodzi­ce pisarza. Po dramatycznych przeżyciach Stein­beck napisał powieść, która okazała się przełomo­wa dla jego kariery i wyrwała go z nędzy. Tortilla Fiat to lekka w charakterze, pełna wisielczego hu­moru opowieść o meksykańskich chłopach z Sali-nas Valley – beztroskich włóczęgach zwanych paisanos. Steinbeck uważał, że mało kto poważnie potraktuje opisane tam historie, lecz ku jego zdzi­wieniu książka, w roku 1935, trafiła nawet na listy bestsellerów. Wydanie Tortilla Fiat odbiło się gło­śnym echem w samej Kalifornii. i Otis i Macintosh rozpoczęły też negocjacje doty­czące sprzedaży praw autorskich do książek Steinbecka w Hollywood. Początkowo władze Monterey wyparły się istnienia paisanos, po­tem jednak organizowały wyprawy turystów do domniemanego miejsca ich pobytu. Prawa do ekranizacji filmu opartego na powie­ści Tortilla Fiat sprzedano wytwórni Paramount Pictures za cztery tysiące dolarów. W ten sposób rozpoczęła się długoletnia współpraca Steinbecka z branżą filmową, którą traktował z charaktery­styczną dla siebie rezerwą. Wśród ludzi Hollywood znalazły się także postacie, które obdarzył wielką przyjaźnią, w tym wielkie sławy, na przykład aktor Spencer Trący oraz reżyser Elia Kazan. Steinbeck złapał wiatr w żagle. Pomiędzy ro­kiem 1936 a 1939, w kraju i za granicą, ukazały się na rynku w dużym nakładzie trzy jego kolejne powieści – Niepewna walka, Myszy i ludzie oraz Grona gniewu. Bohaterami każdej z nich byli ro­botnicy, z jakimi pisarz zetknął się osobiście, szcze­gólnie bezdomni i głodni imigranci, koczujący w obozach położonych w dolinach Kalifornii. Steinbeck opisywał chciwość właścicieli ziem­skich, którzy wykorzystywali tych ludzi do granic wytrzymałości, według zasady, że gdyby tylko zezwolono im na życie w normalnych ludzkich warunkach mogłoby dojść do buntu, a wszakże bez imigrantów rolnictwo w Kalifornii mogłoby przestać istnieć.  W Gronach gniewu pisarz ukazał Amerykanom inny, niepopularny obraz ich ojczyzny, co wywo­łało sprzeciw, złość i poruszenie z jednej strony, a wyrazy uznania za odważne ujęcie tematu z drugiej. Pisarz otrzymywał setki telefonów, listów oraz telegramów.

Tagi: , , , ,

Pisarz bliski ubogim ludziom

Dodano w kategorii: John Steinbeck, Pisarze amerykańscy, dnia on 3 maja 2009

Swym życiem oraz twórczością John Steinbeck udowodnił, że naj­bardziej leżą mu na sercu proble­my ludzi ubogich, odrzuconych i prześladowanych. Powieści, któ­rych akcja rozgrywa się wśród biednych farmerów, robotników rolnych, rybaków, włóczęgów i lumpów zapewniły mu miejsce w czołówce pisarzy amerykańskich pierwszej połowy XX wieku.

John Steinbeck wyglądem i sposobem bycia nie przypominał typowego intelektualisty. Lepiej niż w otoczeniu literatów czuł się w towarzystwie prostych farmerów. Bohaterami swych książek uczynił ludzi prostych, na co dzień zmagających się z przeciwnościami losu. Jego powieści były nierozerwalnie związane z rzeczy­wistością społeczną Ameryki lat 20. i 30. Najwięk­szą popularność przyniosły mu Grona gniewu, które długo utrzymywały się na listach książko­wych bestsellerów. Pisarz nigdy nie szukał rozgło­su, a sławę traktował jak prawdziwy dopust boży. John Ernst Steinbeck urodził się 27 lutego 1902 roku w miejscowości Salinas, w Kalifornii. Był synem księgowego i nauczycielki. Rodzice marzyli o tym, by wykształcić go na prawnika, jed­nak z czasem musieli pogodzić się z tym, że syn dąży uparcie do kariery pisarskiej. Wprawdzie, jak sam stwierdził, to zajęcie dla pustelnika, jednak czuł, że właśnie to jest jego powołaniem. W cięż­kich czasach pisarstwo stanowiło dla niego uciecz­kę od kłopotów i pozwalało zachować równowa­gę psychiczną. W wieku siedemnastu lat, po ukończeniu gim­nazjum w Salinas, Steinbeck rozpoczął eksterni­styczne studia na Uniwersytecie w Stanford. Aby zarobić na studia, zmuszony był chwytać się wielu zajęć za niewielkie pieniądze – był aptekarzem, mierniczym, robotnikiem rolnym, zbieraczem owo­ców i dozorcą plantacji oraz sprzedawcą koni. Zebrane wówczas doświadczenia posłużyły mu za temat kilku powieści. Wszystkie jego dzieła łączy­ła przede wszystkim fascynacja człowiekiem. Na uniwersytecie brał udział wyłącznie w tych zaję­ciach, które wydawały mu się interesujące. Chęt­nie uczęszczał na kurs pisania, literatury, historii, greki i łaciny. Po sześciu latach rzucił studia, nie uzyskawszy dyplomu. Tuż po przerwaniu studiów zatrudnił się jako do­zorca w majątku nad jeziorem Tahoe w swojej ro­dzinnej Kalifornii. Tu w wolnych chwilach pisał swą pierwszą powieść, którą zatytułował Złota cza­sza. Zanim w 1929 roku znalazł wydawcę, który zgodził sieją opublikować, odmówiono mu druku w siedmiu wydawnictwach. Wszystko wskazywa lo na to, że Steinbeck powinien zapomnieć o wiel­kiej karierze. Pisarz nie dawał za wygraną, praco­wał nad swoim warsztatem, pisał kolejne książki konsekwentnie odrzucane przez wydawców. Towarzyszką życia Steinbecka była wówczas Carol Henning, którą poznał w czasach, gdy pra­cował w przedsiębiorstwie hodowli ryb. Po ślubie państwo młodzi zamieszkali w prowizorycznie skleconej chacie, dopiero potem przeprowadzili się do domku na plaży, który należał do rodziców pisa­rza w Pacific Grove, na kalifornijskim wybrzeżu. Steinbeck z żoną borykali się z poważnymi kło­potami finansowymi. Zdarzało się, że zamiast dwóch, kupowali sobie tylko jednego hamburge­ra, którym dzielili się na pół, a po pierwszym spę­dzonym wspólnie Bożym Narodzeniu przez długi czas jedynym ich pożywieniem był ryż. Steinbeck z kłopotami z pieniędzmi był za pan brat. Znał biedę, dlatego też problemy ludzi biednych były mu bliskie. Dlatego też wolał spędzać czas z prostymi ludźmi niż z gronem literatów czy intelektualistów.

Tagi: , , , , , ,